Gezoem & Gedoe
Bijenzwermen: indrukwekkend, natuurlijk en meestal onschuldig
In de maanden mei, juni en soms begin juli is de kans groot dat u ineens een grote tros zoemende bijen ziet hangen aan een boomtak, schutting, struik of zelfs aan uw woning. Veel mensen schrikken hiervan en denken direct aan gevaar. Toch is er in de meeste gevallen sprake van iets heel bijzonders: een bijenzwerm.
Voor imkers is dit één van de meest fascinerende momenten van het bijenseizoen. Voor omwonenden roept het vooral vragen op: Waarom doen bijen dit? Is het gevaarlijk? En wat moet ik doen als er een zwerm in mijn tuin hangt?
In deze blog leggen we het rustig uit.
Wat is een bijenzwerm precies?
Een bijenzwerm ontstaat wanneer een honingbijenvolk zich op natuurlijke wijze gaat voortplanten. Zodra een volk in het voorjaar sterk groeit en de kast te vol wordt, bereiden de bijen zich voor op splitsing. De oude koningin verlaat dan samen met duizenden werkbijen de kast om elders een nieuw volk te beginnen. Dat complete vertrek van een deel van het volk noemen we een zwerm. Voordat de bijen een definitieve nieuwe woonplek hebben gevonden, verzamelen ze zich tijdelijk in een grote compacte tros. Dit kan werkelijk overal zijn:
* in bomen;
* aan struiken;
* onder dakgoten;
* aan hekwerken;
* op speeltoestellen;
* tegen gevels of schuren.
Zo’n zwerm kan bestaan uit wel 10.000 tot 20.000 bijen en maakt natuurlijk indruk.
Waarom zwermen bijen?
Zwermen is geen teken dat er iets mis is. Het is juist een volledig natuurlijk onderdeel van de levenscyclus van een gezond bijenvolk.
De belangrijkste redenen:
1. Het volk wordt te groot: In het voorjaar is er veel nectar en stuifmeel beschikbaar. De koningin legt volop eitjes waardoor de populatie explosief groeit.
2. Er ontstaat ruimtegebrek: Wanneer de kast te vol raakt met broed, honing en bijen, bereiden de werksters de geboorte van nieuwe koninginnen voor.
3. Natuurlijke voortplanting: De oude koningin vertrekt met een deel van de werkbijen zodat er twee volken ontstaan:
* één op de oude plek;
* één op een nieuwe locatie.
Zwermen is dus eigenlijk de manier waarop bijen zich verspreiden en overleven.
Is een bijenzwerm gevaarlijk?
Dit is de vraag die wij het vaakst krijgen. Het korte antwoord: meestal niet, zolang de zwerm met rust wordt gelaten.
Dat klinkt misschien verrassend, maar een zwerm is vaak veel rustiger dan een gevestigd bijenvolk. De bijen hebben vlak voor vertrek hun honingmaag gevuld met voedselvoorraad voor de reis. Daardoor zijn ze minder verdedigend ingesteld. Bovendien hebben ze op dat moment geen broed of honingvoorraad te beschermen, wat normaal gesproken de reden is dat bijen defensief reageren.
Toch geldt:
* niet te dichtbij komen;
* niet slaan of prikken in de tros;
* kinderen en huisdieren op afstand houden;
* geen trillingen veroorzaken.
Bij verstoring kunnen ook rustige bijen onrustig worden.
Wat u vooral niet moet doen bij een bijenzwerm
Wanneer mensen een zwerm ontdekken ontstaat vaak paniek. Helaas zien we regelmatig dat er goedbedoeld maar verkeerd wordt gehandeld.
Doe dit absoluut niet:
* de zwerm natspuiten met water;
* met een stok tegen de tak slaan;
* rook gebruiken;
* de zwerm proberen weg te vegen;
* insectenspray of gif gebruiken;
* zelf proberen een emmer of doos eronder te houden.
Dit zorgt voor stress bij de bijen en vergroot de kans dat de zwerm opvliegt of zich verspreidt. Bovendien kunt u hierdoor zelf gestoken worden.
En misschien nog belangrijker: honingbijen zijn enorm waardevolle bestuivers en verdienen een veilige opvang.
Waarom u beter direct een imker kunt bellen
